اماکن فرهنگی ،تاریخی ، گردشگری و زیارتی

میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

 

2-1- مسجد جامع ورامین

 

مهمترین اثرتاریخی شهرستان ورامین، مسجد جامع این شهرمی باشد که نمونه کاملی ازمساجد با نقشه چهار ایوانی در دوران اسلامی و متعلق به دوران سلطان محمدخدابنده (الجاتیو)( سال 726هجری قمری)از حکمرانان ایلخانی است . این بنای با شکوه درمرکزبافت قدیم شهرورامین واقع شده است درمعماری این مسجد می توان سه بخش مجزا را تشخیص داد.

مدخل ، سر در و ایوان ورودی مسجد

صحن، ایوان ها و رواق های پیرامون صحن

بخش اصلی مسجد که شبستان گنبد دار ( مقصوره ) است

ویژگی شاخص مسجد جامع ورامین،تزئینات به کاررفته دربخش های مختلف بناست وشامل تزئینات نوشتاری ،هندسی و اسلیمی است که با مصالحی از گچ ،آجر ،کاشی ، رنگ ودر برخی مواقع تلفیقی از آنها به زیبائی تمام به اجرا در آمده است.

سر در ایوان ورودی مسجد با تزئینات مقرنس کاری و کاشیکاری جلوه خاصی داردو رواق های پیرامون صحن با تزئینات زیبا گچ بری شده است

بیشترین تزئینات بنا در قسمت جنوبی و در مدخل ایوان و شبستان گنبددار مسجد است . کتیبه های گچبری  و آجرکاری و محراب زیبای گچبری مسجد از شاخص های تزئینی آن است که چشم هر بیننده ای را به خود مجذوب می کند

کتیبه ها و لوایح محراب به شرح زیر است :

لوح نخست : به صورت یک کادر کل بقایای موجود در محراب را در بر میگیرد که در بعضی نقاط آن به خط کوفی گوشه دار، کلمات لااله الا الله به چشم می خورد .

لوح دوم:این لوح برجسته ترین بخش محراب را شامل می شود . قوس طاق محراب و لچکی های بالای محراب را در بر می گیرد و دارای کتیبه ای به خط کوفی با حروف پهن و باریک است که اصطلاحا کتیبه مادر از سوره هفدهم قرآن کریم (الاسراء) است .

لوح سوم: این لوح دور تا دور محراب و قوس محراب را در بر می گیرد و به خط کوفی ساده است

لوح چهام: در منتهی الیه بخش بالای تزئینات گچبری درسمت چپ محراب،لوح مستقیم شکل و عمودی است که با حواشی طول و عرض حدود 1*3است .

محراب : محراب مسجد جامع ورامین حدود 3 مترو90 سانتیمترعرض ، و35 سانتی متر عمق و6 مترارتفاع دارد. از پائین تا ارتفاع 3 متری محراب عاری از هر گونه تزئینات است .

این بنا با شماره 176 و تاریخ 15/10/1310در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .

2-2- روستای خاوه

 

 

آثار تاریخی روستای هدف گردشگری خاوه

این روستای برخوردار از طبیعتی بکر و دارای میراث فرهنگی و گردشگری متعدد در 20 کیلومتری جنوب ورامین قراردارد و برای رسیدن به آن باید از جنوب ورامین ابتدا به شهر جوادآباد رفت و از این شهر 10 کیلومتر به سمت شرق طی شود تا بتوان از آثار تاریخی ، امامزاده ها و طبیعت آن بهره مند شد .

راه دیگر این روستا از شهرستان پیشوا است که  می توان پس از طی 15 کیلومتر از جنوب این شهرستان، پس از عبور از روستای محمدآباد عرب ها، به روستای خاوه رسید که در جنوب محور قم - گرمسار واقع شده است.

ورودی این روستا ، یکی از منحصر به فرد ترین خیابان های درختی در روستاهای استان تهران است که درختان در هم تنیده زبان گنجشک، صحنه ای زیبا پیش روی افراد ترسیم می کند.

نام قدیم این روستا خوابه یا خاور بوده که محل زندگی عرفای بزرگی همچون کمال ابوالقاسم خوابی  از بزرگان شیعه در قرن ششم بوده است .

امامزاده علی، بی بی زبیده، نقاره خانه، دو حمام قدیمی، آب انبار، قلعه و تپه باستانی، آسیاب آبی، حسینیه احمدی ها ، خانه احمدی ها ، خیابان درختی و مدرسه تاریخی روستای خاوه از جمله آثار منحصر به فردی است که می تواند مورد توجه گردشگران قرار گیرد .

شغل اغلب ساکنین روستای خاوه کشاورزی و دامپروری است و هم اکنون در بیش از یک هزار و 300 هکتار زمین قابل کشت این منطقه محصولات مختلف کشت می شود.

زنان این روستا نیز از هنر مهم و تأثیرگذار قالی بافی و فرش بافی برخوردارند و طرح هایی نظیر مینا خانی ، پاشتری ، قمی و کاشانی این روستا از آوازه ای جهانی برخوردار است .

بقعه سید سلطان محمود خاوه ای یکی از اثار تاریخی مهم این روستاست که همه ساله پذیرای تعداد زیادی از مسافران است .سبک معماری این بقعه  با گنبدی کم خیز با شیب ملایم با رنگ سبز و با مهارتی خاص ساخته شده است .این اثر مهم تاریخی در یکم مهر 82 به شماره 10324 به ثبت آثار ملی رسیده است .

قلعه باستانی خاوه نیز یکی از قلعه های دیدنی ورامین است که با ارتفاع 12 متر و وسعتی در حدود نیم هکتار متعلق به دوره صفویه و یا زندیه است .

حمام قدیمی خاوه یکی دیگر از آثار تاریخی این روستاست که با وجود قدمت بسیارو قرار گرفتن در فاصله 2 و نیم متری از سطح زمین از زیبایی و صلابت منحصر به فردی برخوردار است.

مدخل آن رو به شمال واقعه شده و متشکل از رختکن ، آب انبار ، حوضچه ، پاشور ، خلوتخانه ، خزانه ، تیون و گرمخانه است.این حمام که متعلق به اوایل دوره قاجاریه است از آجر و ساروج ساخته شده است .

بقعه امامزاده علی که نسب وی به امام موسی ابن جعفر(ع) می رسد در جنوب روستای خاوه واقع شده است .ایوان این بقعه به ابعاد 5 در 3 و نیم متر رو به شمال واقع شده است و گنبد آن دو پله ای و ارتفاع آن از سطح زمین 7 متر است و با خشت خام و بدون هیچ گونه تزئینی ساخته  شده است .این اثر تاریخی در 12 اسفند 81 به شماره 7671 به ثبت آثار ملی رسیده است .

آب انبار روستای خاوه بدون کتیبه و با استفاده از 20 پله به زیر زمین منتقل می شود و آب شرب روستائیان را تأمین می نمود .

این آب انبار که متعلق به دوره قاجاریه است تا چند سال پیش نیز مورد استفاده روستائیان قرار می گرفت .مصالح به کار برده شده در ساخت این آب انبار آجر ، ساروج و ملات است.ورامین در 35 کیلومتری جنوب شرق تهران  است.

 

 

خیابان درختی ( ورودی روستای خاوه)

 

این روستای برخوردار از طبیعتی بکر و دارای میراث فرهنگی و گردشگری متعدد در 20 کیلومتری جنوب ورامین قراردارد و برای برای رسیدن به آن باید از جنوب ورامین ابتدا به شهر جوادآباد رفت و از این شهر 10 کیلومتر به سمت شرق طی شود تا بتوان از آثار تاریخی ، امامزاده ها و طبیعت آن بهره مند شد.

راه دیگر این روستا از شهرستان پیشوا است که  می توان پس از طی 15 کیلومتر از جنوب این شهرستان ، پس از عبور از روستای محمددآباد عرب ها ، به روستای خاوه رسید که در جنوب محور قم - گرمسار واقع شده است.

ورودی این روستا ، یکی از منحصر به فرد ترین خیابان های درختی در روستاهای استان تهران است و درختان در هم تنیده زبان گنجشک ، صحنه ای زیبا پیش روی افراد ترسیم می کند.

نام قدیم این روستا خوابه یا خاور بوده که محل زندگی عرفای بزرگی همچون کمال ابوالقاسم خوابی  از بزرگان شیعه در قرن ششم بوده است.

 

 

 

خاوه روستایی بکر با خانه های گلی

 .

این روستا در دهستان بهنام عرب جنوبی قرار دارد.

که دارای 1150 نفر جمعیت و وسعت302672 متر مربع می باشد.

برای رسیدن به این روستا که از طبیعت بکر و آثار تاریخی متعددی برخوردار است در شهرستان ورامین  باید ابتدا به شهر جوادآباد رفته و از این شهر حدود 10 کیلومتر به سمت شرق بپیمائید تا بتوانید از آثار تاریخی ، امامزاده ها و طبیعیت آن بهره مند شوید.

 

بقعه امامزاده سلطان سید  محمود(ع)، امامزاده علی(ع)، امامزادگان بی‌بی (ع),دو شهید والامقام ، حسینیه احمدی ها ،آب‌انبار و خیابان درختی به طول بیش از دوکیلومتر در روستای خاوه ازجمله آثار فرهنگی، مذهبی و طبیعی این روستا محسوب می‌شود.

بقعه امامزاده ( سلطان سید محمود) روستای خاوه یکی از آثار تاریخی مهم این روستاست که همه ساله پذیرای تعداد زیادی از گردشگران می باشد.

از جمله آثار عهد صفوی، که در فهرست آثار ملی کشور جای گرفته است.

مقبره این امامزاده در بخش غربی روستای «خاوه»  قرار دارد و با توجه به سبک معماری به کار رفته در این بنا، می توان آن را اثری از دوران صفویه دانست.

بنای اصلی این مقبره دارای پلان مربع شکل است که در دو سمت آن، روی هم 10 طاق نما قرار دارد، و ورودی آن نیز مستطیل شکل است. گنبدی نیز بر فراز آن قرار دارد که زیر گنبد و درون اتاق اصلی، تماما گچ کاری شده است. درقسمت فوقانی بخش ورودی بنا نیز، نورگیری تعبیه شده، ودرقسمت میانه اتاق اصلی، مقبره(سلطان سید محمود (ع))قرار گرفته است.

محوطه پیرامونی آن نیز به عنوان قبرستان مورد استفاده قرار دارد ، که قدیمی ترین این مقابر, تاریخ 1210 هجری را نشان می دهد.

بقعه امامزاده علی که نسب وی به امام موسی ابن جعفر(ع) می رسد در جنوب روستای خاوه واقع شده است. ایوان این بقعه به ابعاد ۵ در 5/3متر رو به شمال واقع شده و گنبد آن دو پله ای و ارتفاع آن از سطح زمین ۷ متر است و با خشت خام و بدون هیچ گونه تزئینی احداث شده است .

این اثر مهم تاریخی در تاریخ یکم مهر ماه سال 1382 به شماره 10324 به ثبت آثار ملی رسیده است.

حمام قدیمی روستای خاوه یکی دیگر از آثار تاریخی این روستاست که با وجود قدمت بسیارو قرار گرفتن در فاصله 2 و نیم متری از سطح زمین از زیبایی و صلابت منحصر به فردی برخوردار می باشد.

مدخل آن رو به شمال واقع شده و متشکل از رختکن ، آب انبار ، حوضچه ، پاشور ، خلوتخانه ، خزانه ، تون و گرمخانه می باشد...این حمام که متعلق به اوایل دوره قاجاریه است.

 

یکی دیگر از آثار این روستا, قلعه باستانی می باشد,که بعضا آن را هسته اولیه شکل گیری این روستا می دانند, این قلعه با ارتفاع 12 متر و وسعتی در حدود نیم هکتار است.

این اثر متعلق به دوره صفویه و یا زندیه می باشد.

آب انبار روستای خاوه, بدون کتیبه و با استفاده از ۲۰ پله به زیر زمین منتقل می شود و آب شرب روستائیان را تأمین می کرده است.

این آب انبار  متعلق به دوره قاجاریه است که تا حدود سی  سال پیش نیز, مورد استفاده روستائیان قرار می گرفت.

مصالح به کار برده شده در ساخت این آب انبار آجر ، ساروج و ملات است.

این اثر تاریخی در تاریخ ۱۲ اسفند ۸۱ به شماره ۷۶۷۱ به ثبت آثار ملی رسیده است.

جاده درختی جاده خاوه . درخت زبان گنجشک

2-3- برج مقبره علاءالدوله – علاءالدین(ورامین)   

آرامگاهی به صورت یک بنای منفرد در شمال مسجد جامع ورامین قرار دارد که در برخی متون به برج علاء الدین نیز معروف است . این برج از یک قسمت استوانه ای و بخش مخروطی شکل تشکیل شده است . از لحاظ تاریخی متعلق به دوره ایلخانی است . به دلیل وجود سردابه آجری در زیر اتاق اصلی، همانند اغلب بناهای آرامگاهی در ایران این برج در واقع یک ساختمان دو طبقه است . سردابه که پائینتر از سطح زمین قرار گرفته  از نظر نقشه ، طرح چلیپائی دارد . سردابه چلیپائی ورامین به گونه ای فرهنگ مهر و مهر پرستی را به ذهن  می آورد . کل ارتفاع سردابه از کف تا تیره طاق چیزی حدود 2 متر است .

این بنای تاریخی با شماره 177 و تاریخ 15/10/1310در فهرست آثار ثبت ملی ایران به ثبت رسیده است .

 

کتيبه برج علاءالدوله يا علاءالدين چه می گوید ؟

به طوری که از متن کتیبه برج آرامگاهی ورامین برمی آید ، این برج در سال 688 (ه.ق) بنای آن به پايان می رسد . در کتیبه به صراحت آمده است که این قبه به نام مرتضی فرزند حسن حسينی ورامینی ساخته شده است ، از آنجا که مرتضی و پدرش حسن حسینی در ری و ورامین از موقعیت علمی و اجتماعی ممتازی برخوردار بوده اند ، از آنان با القابی یاد شده است که موقعیت علمی ، دینی و دولتی آنان را مشخص میکند.

در این کتیبه برای حسن حسینی ورامینی القابی مانند مولی الاعظم ، فخرالدوله و فخرالدین یاد شده است و برای فرزندش مرتضی که در سال 675 وفات یافته است القابی مانند علاالدوله و علاءالدین ، رکن الاسلام و المسلمین و کهف العتره الطاهره یاد شده است . بنا بر این کتیبه و نوشته های آن ، نام صاحب برج یا بقعه نه علاءالدوله است و نه علاالدین بلکه علاءالدوله وعلاءالدین یکی از القاب سید مرتضی بوده است . چنان که برای حسن حسینی ورامینی نیز القابی مانند فخرالدوله و فخرالدین ذکر شده است . همین القاب است که به مرور زمان به جای نام واقعی این بزرگان دین و دنیا درآمده است و کم کم در تاریخ انساب نیز سردرگمی ها را به همراه آورده است که باعث برداشتهای گوناگون شده است . به هر حال صاحب بقعه یا برج آرامگاهی تنها علاءالدوله نبوده است .

نمای خارجی برج علاءالدین :

برج بر روی پایه ای مدور و آجری بنا شده که در کل متشکل از نه ردیف آجر است . در حال حاضر پنج ردیف از آجرهای آن بالای سطح کف فعلی محوطه قرار گرفته است . نوک دندانه ها یا پرده ها مماس بر محیط دایره از اره بوده و دندانه ها تا پایه سطح تداوم می یابد در سطح گیلویی اتصال هر پرده به بعدی توسط سه کنجی مثلثی صورت پذيرفته و زیر آن کتیبه ای است صاحب نام و نصب صاحب مقبره و تاریخ بنا ، ارتفاع از پایه برج تا راس گیلویی تنها 15 متر است ، اما حرکت عمودی دندانه داندانه های ساختمان را خیلی رفیع تر به نظر می آورد .  پوشش بنای گنبد دو جداره آجری است که گنبد نیمه بیضوی شکلی بدون واسطه روی استوانه برج یا اتاق مدور داخلی زده شده است . پوشش مخروطی خارجی با واسطه سه کنجها بر روی پره ها یا دندانه ها استقرار یافته است . آجرچینی گنبد خارجی بصورت معمول و رگ چین اجرا شده ، تنها در رأس ناحیه است . با طرح جناقی که فرورفتگی بعضی از آجرها پدید آمده ، درست بالای پایه سقف روزنی به منظور تأمین روشنایی و تهویه فضای بین دو کوش گنبد تهویه شده است . در جبهه غربی در محل حدود دو سوم ارتفاع دریچه ای با قوس جناقی بر روی یکی از دندانه ها به اندازه عرض آن ساخته شده که جايگزین یک قطار تزیینی در بالای قوس دریچه ، سطح خارجی آن را همطراز نوک دندانه ها نموده است . این در ورودی پلکان مارپیچی است که در ضخامت دیوار برج ساخته شده و در فاصله بین دو کوش گنبد یعنی سطح فوقانی گنبد داخلی و سطح داخلی گنبد خارجی ختم می شود . این پلکان که ظاهرا به منظور بازرسی ، نگهداری و تعمیر بنا مورد استفاده بوده است به این دلیل که بالا تر از سطح زمین ساخته شده است ، برای دسترسی با آن می بایست نردبان بکار برده شود . نمونه های متعددی از این شیوه تا کنون شناخته شده است .

ورودی :

در برج علاءالدین ورامین دو ورودی ارتباط فضای داخل و خارج برج را برقرار می سازد . یک ورودی در جبهه جنوب غربی با درگاهی مستطیل شکل و طاقی نیزه دار ، در ورودی کوتاه و تمام سطح سردر که در فاصله بین چهار پره گسترش یافته ، با گچ اندود شده است . در زیر طاق اصلی سردر و با فاصله از آن تا نوک تیز دیگری . با کاربندی گچی بصورت ساده که همه ان به دوره جدید تر از اصل بنا متعلق است با توجه به سادگی فوق العاده این سردر می توان چنین پنداشت که از نظر طرح کلی از نمونه های قدیمی تر تبعیت نموده است . ورودی دیگر برج در جبهه شمالی از طریق ایوان کم عمقی است که با بنای برج تلفیق شده طرحی که در اینجا نیازمند توضیحات جداگانه است طرحی است بر روی ایوان انجام نگرفته است زیرا با مورد نظر قرار دادن شکل خاص ورودی ها در برجهای آرامگاهی به نحوی که ذکر آن گذشت ، ترکیبی از ایوان ورودی قوس دار واقعی با نقشه اصلی برج در این جا به صورتی غیر قابل انتظار ظاهر شده است .

داخل بنا :

در زمینه نقشه فضای درونی در برجهای آرامگاهی گنبد داخل گنبد کاووس یک استوانه ساده و برهنه است که این خود نشانه روشنی است از این که در این بنا بیشتر تاثیر خارجی و منظره عمومی مورد نظر است . لذا هیچگونه قصد و کوششی در فضای داخلی وجود نداشته ، برج ری نیز به همین گروه تعلق دارد ، که این روش در ایلخانی تداوم یافته همانطور که برج ورامین نیز از همین سبک و روش تبعیت نموده است . البته در اواخر دوره سلجوقی سادگی فوق العاده ای که ویژگی داخلی برجهای بلند آرامگاهی است ، از رونق می افتد واین الگو به وسیله برجهای متعدد در دوره های بعد شکسته می شود . به عنوان نمونه در برجهای دماوند و بسطام و موارد مشابه که در این نمونه فضاهای داخلی در مسیر خود به عنوان نما تلقی شده است . به دلیل وجود سردابه آجری در زیر اتاق اصلی ، همانند اغلب بناهای آرامگاهی در ایران ، این برج نیز یک ساختمان دو طبقه است . سردابه که پایین تر از سطح زمین قرار گرفته از نظر نقشه طرح چلیپا را دارد. در برج ورامین طرح چلیپایی بصورت بسیار منظم و دقیق داخل یک دایره محاط شده است ، هر یک از بازوهای چلیپا با طاقی ضربی پوشش يافته ، که تداوم این پوشش در بخش میانی ، طاق چهار بخش مرکزی را می ساخته است .

2-4- امامزاده یحیی

آرامگاه امامزاده یحیی یکی از چند اثر تاریخی دوره مغول است که همچنان در ورامین باقی مانده است (تصاویر 13 و 14). این بقعه با یک گنبد آجری در محوطه گورستان محصوری ساخته شده است. اهمیت تاریخی این بقعه مرهون تزئینات گچ بری و کتیبه برجسته آن است که به خط ثلث نگاشته شده و محراب کاشی گران ‌بهایی داشته که امروزه جز کتیبه تاریخی گچ بری اثری از سایر آرایه‌های زینتی آن به چشم نمی‌خورد. ساختمان این بقعه از خارج به شکل مربع و از داخل به شکل هشت‌گوش و در گوشه‌ها و زوایا دارای طاقچه است. در داخل بقعه بر خلاف منظر ساده و بی‌پیرایه‌ی درون آن تزئینات گچ بری زیبایی به چشم می‌خورد که نام «ابو محمد الحسن بن المرتضی بن حسین محمد بن الحسن بن ابی زید» و تاریخ محرم سال 707 هجری بر کتیبه گچ بری آن موجود است. بنای این مقبره دارای یک گنبد بزرگ آجری است که فاقد کاشی‌کاری بوده و در بدنه گنبد هشت دریچه مشبک تعبیه گردیده است. این بقعه علاوه بر تزئینات گچ بری زمانی محراب کاشی بسیار نفیسی را در خود جای داده بود که تاریخ آن به سال 663 هجری قمری مربوط می‌گشت و سازنده‌ی آن شخصی به نام علی بن محمد ابی طاهر بود لکن این محراب در حال حاضر در موزه متروپولیتن نیویورک نگهداری می‌گردد. دیولافوا محرابی از کاشی به رنگ فلزی صیقلی را در این محل مشاهده کرده است. این کاشی ها پس از تعمیر ثانوی برای تزئین به‌کاررفته بودند و برای نصب آن ها قسمتی از تزئینات قدیمی تخریب شده بود. (همان، 73) کتیبه برجسته‌ای به خط ثلث پایین تر از کاشی های بزرگ و زیبای این بقعه به‌کار رفته بود که دارای جلای فلزی است. دیولافوا از کاشی های زیبای این مقبره یاد کرده و مدعی است که در هیچ جا درخشان تر از کاشی های مقبره امامزاده یحیی یافت نخواهد شد. متأسفانه سنگ‌قبر این مجموعه که دارای کاشی‌کاری زیبایی نیز بود به سرقت رفته و این سنگ‌قبر که تاریخ آن به سال 750 هجری قمری می‌رسید اکنون در موزه آرمیتاژ نگهداری می‌شود. این سنگ‌قبر برای مقبره امامزاده یحیی ساخته شده بود و امضا دو نفر از افراد کاشی‌ساز معروف کاشان یعنی محمد بن ابی طاهر کاشانی بر روی آن دیده می‌شود.

از لحاظ موقعیت جغرافیایی این بنا در روستای کهنه گل در جنوب شرقی ورامین که اکنون جزئی از شهر ورامین است قرار دارد. سون هیدن در سال 1886 این بنا را مشاهده کرده و اشاره می‌کند که «کاشی های گران‌قیمت آن را دزدیده‌اند تا در تهران به اروپایی ها بفروشند». هانری رنه دالمانی نیز در کتاب سفرنامه خراسان تا بختیاری شرحی از کاشی های نفیس مسجد جامع ورامین که به پاریس برده‌اند تا بفروشند یاد کرده است که به نظر این کاشی ها مربوط به امامزاده یحیی ورامین هستند. دیولافوا در شرحی که از این بنا نوشته است این بنا را متعلق به دوره سلجوقی دانسته و مدعی است که این بنا در دوره سلجوقی برپاشده و پس از آن چند بار تعمیر شده است. او اشاره می‌کند که در محوطه امامزاده یحیی بنای چندضلعی نوک‌تیزی وجود دارد که بنای قدیمی را با آن هماهنگ کرده و به هم متصل ساخته‌اند. در طرح دیولافوا ایوانی هم علاوه بر دو بنا مشاهده می‌شود که البته امروزه اثری بجز بقعه امامزاده یحیی از آن باقی نمانده است. (همان، 183) امامزاده مدفون در این بنا از نسل امام حسن مجتبی است و ابن طبا طبا در کتابی که در ذکر نسب سادات نگاشته است از صاحب این مقبره این‌گونه یادکرده است:

«از طالبانی که وارد به ورامین شدند یکی فرزند قاسم بن الحسن بن زید بن الحسن بوده است. نام او یحیی بن علی بن عبدالرحمن بن قاسم بن الحسن بن زید بن الامام حسن مجتبی است. مادرش دختر عبدالله بن ابراهیم بن محمد بن عبدالله بن محمد بن علی بن عبدالله بن جعفر بن ابی‌طالب است. وی را یاران عبدالله بن عزیز حاکم شهر ری در یکی از قراء ری به قتل رسانیدند.»

کتیبه اول از بالا سمت راست محراب شروع می شود و از سمت چپ محراب پائین می آید ، سپس از بالای ازاره بنا در یک کادر مستطیل شکل به عرض حدود 50 سانتیمتر کل بنای مقبره را دور می زند .

متن کتیبه از دو قسمت تشکیل شده است : قسمت اول آیات 1تا 5 سوره جمعه و قسمت دوم حاوی اطلاعاتی راجع به کاشی ساز و تاریخ کتیبه است .

این بنا دارای یک محراب نفیس و سنگ قبر و کاشی های ارزشمندی بوده است که همگی به سرقت رفته و در حال حاضر در موزه آرمیتاژ و فیلادلفیا نگهداری می شود.

بنای این امامزاده با شماره 199 وتاریخ 9/5/1312در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .

 

کتیبه داخل مسجد

2-5- امامزاده محسن ورامین

این بنای آرامگاهی مربوط به دوره صفوی می باشد. که تشکیل شده از ایوان رو به شرق و گنبد خانه و پلان مربع شکل که با فیل پوش به دایره و گنبد روی آن احداث شده است ارامگاه کاربری زائر سرا را دارد و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. این بنا در بخش مرکزی شهرستان ورامین روستای باجک واقع شده است.

2-6-آثار روستای باغخواص

 

یخچال باغخواص

 

2-7- کارخانه قند ورامین                                                                                                                           

ساختمان تصفیه خانه کارخانه قند ورامین درسال 1313از سوی یک معمار معروف کشور روسیه به نام لئون مارکوف ساخته شده وبه تاریخ7/7/1381به شماره 6146 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

از اوائل سال 1310 شمسی باتوجه به موقعیت جغرافیایی شهرستان ورامین که در فاصلۀ 35 کیلومتری جنوب شهر تهران واقع گردیده و دارای زمینهای بسیار مستعد جهت کشت انواع محصولات کشاورزی مخصوصاً محصول چغندر قند بوده، توجه مسئولین اقتصادی کشور را برآن داشت که در منطقۀ شهرستان ورامین کارخانه قند احداث و از محل چغندر تولیدی توسط کشاورزان قند کله برای مصارف داخلی کشور تأمین گردد. در اوائل سال 1313 در فاصلۀ 3 کیلومتری شهر ورامین در امتداد جادۀ اصلی تهران ورامین از املاک خالصه حدود بیست هکتار زمین که در آن زمان جزء املاک دربار پهلوی بوده به اضافه یک نهر آب از رودخانه جاجرود برای احداث کارخانه درنظر گرفته شد. ابتدا در ضلع شمالی کارخانه جهت کارهای ساختمانی با احداث چند کورۀ آجرپزی کارهای ساختمانی توسط شرکت اشکودا آغاز و براساس نقشه های تنظیمی موجود در بایگانی شرکت کار ساختمانی کارخانه از اوائل سال 1313 به معماری مهندس مارکوف روسی شروع و از طرف دیگر برنامه ریزی جهت تأمین چغندر مورد نیاز از طریق کشاورزان روستاهای جنوب شهرستان ورامین(خالدآباد- آبباریک- دمزآباد) آغاز و با توجه به توافقات مسئولین کراخانه و کشاورزان کشت چغندر در سال 1314 در منطقه شروع گردید. همزمان دستگاههای خط تولید کارخانه از کشور چکسلواکی وارد و بهره برداری خط تولید شکر از چغندر در سال 1314 آغاز شد. عیار چغندر براساس اسناد موجود در کارخانه که به سازمان اسناد ملی کشور انتقال یافته از عیار بسیار خوبی در منطقه برخوردار بوده(عیار 18) و از سال 1314 تا سال 1318 کشت چغندر در منطقه تداوم داشته و از طریق تحویل چغندر از کشاورزان کارخانه بصورت فصلی بهره برداری داشته است. در سال 1318 با توجه به نزدیک بودن بازار بزرگ مصرف محصولات محصولات کشاورزی(شهر بزرگ تهران) و درآمد ناچیز کشاورزان از کشت چغندر، کشت چغندر قند در منطقه بتدریج متوقف و خط تولید کارخانه بعلت عدم تأمین چغندر مورد نیاز متوقف میگردد. که این توقف از سال 1318 تا سال 1322 ادامه داشته و با بازنگری بعمل آمده در سنوات فوق دستگاههای چغندری قند ورامین به کارخانه قند میاندوآب انتقال و با تغییر خط تولید از چغندر به تصفیه و تبدیل انواع شکر به قند کله مجدداً از سال 1322 شروع و آماده به کار میگردد. در سال 1346 براساس دستخط مورخ 17/2/46 حاکم وقت محمدرضا پهلوی به اداره حسابداری اختصاصی دربار اسناد سه قطعه زمین جمعاً به مساحت 205811 مترمربع طی سند قطعی غیرمنقول که در صفحۀ 155 دفتر 125 اسناد رسمی شماره 130 تهران تحت شمارۀ 54281 در تاریخ 30/7/48 تنظیم سند گردیده و در تاریخ 19/12/1349 خورشیدی سه فقره دفترچه سند مالکیت به شماره های 2523، 500/7، 2524، 501/7، 2525 و 502/7 بنام شرکت سهامی تصفیه خانه قند ورامین تنظیم و اقدام گردیده است. لازم بذکر است که شرکت سهامی تصفیه خانه قند ورامین از بدو تأسیس سال 1313 یک شرکت صددرصد دولتی بوده و از بودجۀ عمومی کشور هزینه های آن تأمین می گردیده و بعداز پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی در بهمن ماه 1357 تا زمان شروع جنگ تحمیلی در شهریور 1359 دارای ردیف بودجه ای فعال بوده است.  

 

 

2-8- بقعه شاهزاده محمود و قلعه امیرآباد

بقعه شاهزاده محمود دربخش جوادآباد ورامین –روستای امیرآباد قرارگرفته است. در کنار این بنای آرامگاهی قلعه تاریخی امیرآباد وجود دارد،که قلعه ای روستایی می باشد.دیوار های بلند قلعه با کنگره های بالای آن وچهار برج در دوطرف دروازه قرار دارند،در بالای دروازه بالاخانه یا عالی قاپو ساخته شده است، که محل استقرار نگهبانان قلعه بوده است دردوطرف دروازه اطاقهایی جهت استقرار نگهبانان ساخته شده است.مجموعه بناهای داخل قلعه نیز به صورت قرینه احداث گردیده است.این دواثرتاریخی متعلق به دوران صفوی –قاجاریه می باشند ودر فهرست آثار ملی نیز به ثبت رسیده اند.

 

 

 

 

2-9- آثار روستای حاجی آباد عربها

2-10- آستانۀ مبارکه امامزاده شاهزاده محمد

 2-11- دشت مسیله و بند علیخان در جنوب ورامین

دشت مسیله دشتی هموار بدون هیچ گونه عارضه طبیعی از شمال به شهرستان ورامین،از جنوب به دریاچه نمک ، از غرب به کوه سفید و از شرق به ارتفاعات دروازه امام محدود می شود .

دو قسمت از این دشت به هفت لعل ها ، قسمتی سیاه پرده ، قسمتی به تله سرخ ، قسمتی به بند علیخان و قسمتی نیز به پرده زرد مشهور است .

بند علیخان که مشهورترین ناحیه این دشت است به دلیل آب بندان هائی که در فصل پائیز و زمستان به محض نخستین ریزش باران های موسمی و هجوم سیلاب ها به دشت شکل می گیرد . زیستگاه کلنی های عظیم پرندگان وحشی مهاجر آبزی کشور می شود که علاوه بر پرندگان آبزی ، گونه های خشک زی بسیار نادر و ارزشمندی چون هوبره و انواع پرندگان شکاری همزمان با پرندگان آبزی وارد شده و زمستان را تا انتها در این منطقه سپری می کنند.

در حال حاضر در دشت بند علیخان ، پره زرد، تله سرخ ، تله تاک و قسمتی از دشت هفت اول که با جاری شدن سیلاب به صورت آب بند و باتلاق نمایان می شود انواع پرندگان آبزی و کنار آبزی چون درنا ، قو ، غاز خاکستری و اردک های غاز نما چون آنقوت و عروس مرغابی ، خونکا ، فیلوش ، کیلار ، اردک نوک پهن و ... به زندگی طبیعی خود ادامه می دهند .در زمستان های خشک و غیر باتلاقی دشت مسیله ، پرندگانی چون باقرقره ، هوبره ، انواع پرندگان شکاری چون بالابان ، سنقر ، عقاب طلائی ، دلیچه و قوچ زندگی میکنند.

2-12- حوزه گردشگری

2-12-1- اقامتگاه های بوم گردی

اقامتگاه بوم گردی خانه کاشانه درشهرجوادآباد

 

اقامتگاه بوم گردی عمو مش رضا واقع در روستای کویر آباد

  

   

  

 

اقامتگاه بوم گردی خانم تاجیک واقع در گلاب گیری محمد آباد عربها

      

اقامتگاه بوم گردی خانه مغاریها

اقامتگاه بوم گردی آقای میر حیدری

  

2-13- یخچال روستای حصار کوچک

یخچال حصار کوچک یکی از آثار تاریخی شهرستان استان تهران است که در ابتدای ورودی روستای حصار کوچک در جنوب شرقی شهرستان ورامین واقع شده و با شهر ورامین 17 کیلومتر فاصله دارد.

این یخچال در دوره قاجاریه و با مصالحی چون خشت و گل بنا شده اما در حال حاضر با وجود این که کاملاً سالم می‌باشد، بدون استفاده مانده است.

ورودی یخچال حصار کوچک در جهت شمال قرار دارد و دارای طاق هلالی می‌باشد. این یخچال در جهت غربی و شرقی نیز دریچه‌های کوچکی دارد که احتمالاً از طریق آن‌ها، یخ‌های جمع‌آوری شده را به درون یخچال می‌ریختند.

در جریان عملیات مرمت و بازسازی که بر روی این یخچال صورت گرفت، از آجر استفاده شده است.

 

2-14- یخچال و آب انبار علی آباد

این آب انبار مربوط به دوران قاجاریه است و در کنار یخچال علی آباد قرار دارد. مساحت این آب انبار ۶ متر در ۲۰ متره و سقف هلالی شکل آن ۵ متر بلندی داره. یک ردیف پله از اتاق کنار آب انبار تا کف آب انبار ادامه دارد.

2-15- حمام  روستای ایجدانک

2-16- خانه سپهبد احمدی روستای اقبالیه

2-17- قلعه امیر آباد روستای امیر آباد

2-18- کاروانسرای کاشانی روستای حصار حسن بیک

 

2-19- حوزه صنایع دستی

احجام چوبی

رشته مینیاتور

 

 

رشته چرم دوزی

 

خراطی و چوببری

 

حجاری سنگ

 

زیور الات سنتی- تراش سنگهای قیمتی

 

مینای سفال